Defter tutma ile defter tasdiki aynı işlem değildir

Yıl içinde defteri açıp muameleleri tarih sırasıyla işliyorsunuz. Sayfalar doldukça tasdik işi de bitmiş gibi durabilir. Defter tutma madde 172'de durur: kanunda sayılan gerçek ve tüzel kişiler, Vergi Usul Kanunu esaslarına göre defter işlemeye mecburdur. Defter tasdiki madde 220'de durur: kanunda yazılı defterler, ilgili bölümdeki esaslara göre tasdik ettirilir. İşlemek ile tasdik ettirmek ayrı fiillerdir.

Yılın ortasında bir alımın günü geldiğinde kaydı işlemek, tutmanın o gündeki hâlidir. Dolan sayfa bu fiili gösterir. Tasdik, aynı cildin yanında durur ve yazılı defterin kanundaki esaslara göre tasdik ettirilmesidir. Tasdik ettirilmiş bir kapak, henüz doğmamış muameleyi sayfaya indirmez. Yıl boyunca kaydı işlerken tasdik fiilini de o cildin yanında tutarsınız. İkisi aynı kapağın altında, iki ayrı maddede kalır.

Tutma neyi zorunlu kılar?

Madde 172 mecburiyeti kişiye bağlanır. Defteri tutacak olanlar, kanunda sayılan gerçek ve tüzel kişilerdir. Adların dökümü maddenin kendi listesindedir. Kimin bu mecburiyetin içinde olduğunu o listeden okursunuz. Listede yer alan kişi, defteri kanundaki esaslara göre işler. Mecburiyetin konusu bu işlemedir. İçine muamele geçmemiş bir cilt, esaslara göre işlenmiş defter olarak durmaz. Listeye yeni bir sıfat eklemek de maddenin işi değildir. Siz adı maddede görürsünüz, kaydı esaslara göre işlersiniz.

Bilanço esasında madde 182, tutulacak defterler arasında yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defteri sayar. Üçü de tutma mecburiyetinin parçasıdır. Yevmiye, muhasebe kayıtlarını tarih sırasında tutar. Muameleler defterlere zamanında kaydedilir. Kayıt yevmiyeye geçer ve kebir hesaplarına aktarılır. Kebir, yevmiyeye geçirilen kayıtları hesaplarda toplar. Aynı hareketler orada hesap bakiyeleri hâlinde izlenir. Günün sırası yevmiyede kalır. Hesabın bakiyesi kebirde toplanır. Bu iki defterin kendi sırasını yevmiye defteri ile defter-i kebir yazısı açar. Tutma, ikisinden birini yıl boyunca boş bırakıp diğerini tek başına yeterli saymakla biten bir iş değildir.

Bir alım yılın ortasında doğduğunda tarih sırası yevmiyede kurulur. Aynı hareket kebirde ilgili hesabın bakiyesine geçer. Bu iki duruş, tutmanın yıl içindeki görünüşüdür. Zamanında kaydetmek, yevmiye cümlesinin parçasıdır. Muamele zamanında kaydedilmezse, yevmiye cümlesinin istediği sıra o muamele için kurulmamış olur. Siz muameleyi doğduğu sırada deftere alırsınız. Aktarma da o kaydın peşinden gelir: yevmiyeye geçen hareket, kebir hesabında toplanır.

Envanter defteri aynı esasta durur. İşe başlama tarihinde ve hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ile bilançolar bu deftere kaydedilir. Defter ciltlidir. Sayfalar müteselsil sıra numarası taşır. Numara birden başlar ve sayfa sayfa birbirini izler. İşe başladığınız tarihte çıkan envanter bu cilde yazılır. Hesap dönemi kapandığında çıkan envanter ile bilanço da bu cilde yazılır. Saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek envanteri çıkarma işidir. O tespitin ve bilançonun deftere geçmesi, tutmanın bu ciltteki karşılığıdır. Gün gün muamele yevmiyede kalır. Envanter defteri, işe başlama ile dönem sonunun envanterini ve bilançosunu taşır. Yılın ortasında yaptığınız bir sayım, bu iki anın kaydının yerine yazılmaz.

Tutma, tasdikin görüldüğü günde bitmez. Defter tasdik ettirilmiş olabilir. Yılın muameleleri henüz sayfaya inmemiş olabilir. İnmemiş sayfa, madde 172'nin esaslara göre işleme cümlesini o dönem için karşılamaz. Yeni bir muamele doğdukça kayıt zamanında yevmiyeye geçer. İlgili hesap kebirde toplanır. Dönem sonu geldiğinde envanter ile bilanço envanter defterine kaydolur. Bir önceki dönemin dolu sayfaları, bu dönemde doğan muamelenin kaydı olarak durmaz. Her dönemin muamelesi kendi zamanında işlenir. Tasdik şerhi bu işleyişin üstünde ayrı bir mecburiyet olarak kalır.

Tasdik neyi zorunlu kılar?

Madde 220 işlemeyi ikinci bir fiille yan yana bırakır. Kanunda yazılı defterler, ilgili bölümdeki esaslara göre tasdik ettirilir. Tasdik, satırdaki alımın adı değildir. Dönem sonu envanterinin adı da değildir. Tasdik, yazılı defterin kanundaki usulle tasdik ettirilmesi mecburiyetidir. Defteri doldurmak bir fiildir. Defteri tasdik ettirmek başka bir fiildir. İkisi aynı yılın takviminde yan yana yürür.

Tasdike tabi defterler arasında yevmiye defteri ve envanter defteri yer alır. Yevmiyeyi tarih sırasında tutuyor olmanız, tasdik cümlesini kendiliğinden kurmaz. Envanter defterine işe başlama kaydını, dönem sonu envanterini ve bilançoyu geçirmiş olmanız da tasdik ettirme fiilinin kendisi değildir. İki defter yazılıdır. Yazılı defter, madde 220'nin esaslarına göre tasdik ettirilir. Kebir, bilanço esasında tutulan defterler arasındadır ve yevmiyedeki hareketi hesap bakiyesinde izler. Tasdik hükmü, aralarında yevmiye ile envanter defteri de bulunan yazılı defterleri anlatır. Kebiri tutmak, bu iki defterin tasdik cümlesini dolduran bir kısayol hâline gelmez.

Tasdikin hangi güne rastladığını madde 220'nin bölümünden okursunuz. O bölüm, tutma maddesinin yanında ayrı durur. Süreyi gördükten sonra işleme de durmaz. Yılın muameleleri zamanında deftere geçmeye devam eder. Tasdik ettirilmiş bir defterin boş sayfası, yılın muamelesini kendiliğinden taşımaz. Muameleyle dolmuş bir yevmiye veya envanter defteri de, tasdik ettirme fiili dururken madde 220'nin cümlesini tek başına karşılamaz. Bir maddenin yerine gelmesi, diğer maddenin açık kaldığı yeri kapatmaz.

Dönem değişince tutma yeniden işler. Yeni muameleler tarih sırasında yevmiyeye alınır, kebirde hesabına toplanır. İşe başlama tarihinde çıkan envanter deftere geçmiş olsa da, her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanter ile bilanço envanter defterine kaydedilir. Tasdik, yazılı defterler için madde 220'nin esaslarına göre kendi sırasında aranır. Önceki dönemin tasdiki, bu dönemin satırlarının yerine geçmez. Bu dönemin işlenmiş sayfaları da tasdik ettirme fiilini sayfanın içine yazmaz. İki fiil, yılın farklı aylarında aynı kapağın altında ayrı kalır.

Dönemi kapatırken ciltte iki fiil durur. Kanunda sayılan gerçek ve tüzel kişiler defteri esaslara göre işler. Bilanço esasında bu işleme yevmiyeyi, kebiri ve envanter defterini kapsar. Yevmiye günü tutar, kebir aynı hareketi hesap bakiyesinde toplar, envanter defteri işe başlama ile dönem sonunun envanterini ve bilançosunu kaydeder. Yazılı defterler ilgili bölümdeki esaslara göre tasdik ettirilir. Yevmiye ve envanter defteri, tasdike tabi olanlar arasındadır. Kayıt yıl boyu işlenir. Tasdik bu işlemenin yanında kalır. Madde 172 ile madde 220 aynı yılın içinde ayrı durur. Ad listesi maddede kalır. Siz kaydı işlerken tasdiki, tasdike bakarken de yılın işlenip işlenmediğini bu iki maddeyle okursunuz.