Bilanço günü, çıkarılan envanterin ait olduğu tarihtir

Yıl kapanırken masaya konan sayım, bir tarihe aittir. O tarih, envanter defterine hesap dönemi sonunda kaydedilen envanterin ve bilançonun ait olduğu gündür. Sayım ise o gündeki mevcutları, alacakları ve borçları saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemektir. Bilanço günü tarihin adıdır. Envanter çıkarmak o tarihte yapılan işin adıdır.

Akşam ofiste kapı kapanır, masa boşalır, elde bir liste kalır. Listenin üstündeki gün ile listenin içindeki sayım aynı kâğıtta durur. Biri “hangi güne aittir” sorusunu yanıtlar. Diğeri “o günde ne vardı” sorusunu yanıtlar. İkisini tek kelimeye sıkıştırırsanız, tarihi işin kendisi sanırsınız.

Tarih nerede anılır?

Vergi Usul Kanunu madde 185, envanter defterine işletmenin açılış tarihinde ve ardından her hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ile bilançoların kaydolunacağını söyler. Bilanço günü, dönem sonunda kayda giren bu envanterin ve bilançonun ait olduğu tarihtir. Gün, sayımın yapıldığı odanın adı değildir. Gün, kaydın bağlandığı tarihin adıdır.

Hesap dönemi bu günün uzun adı da değildir. Madde 174, hesap dönemini defterlerin tutulduğu dönem diye kurar ve normal olarak takvim yılını söyler. Dönem bir aralıktır. Bilanço günü o aralığın sonundaki bir tarihtir. Yıl boyunca tutulan defter, günün kendisi değildir. Gün, yılın kapanışında envanter ile bilançonun ait olduğu yerdir.

Bu yazı özel bir hesap dönemi açmaz. Sözlük kaydı, hesap döneminin normal olarak takvim yılı olduğunu söyler. Kayıtlar her hesap dönemi sonunda kapanır ve ertesi dönem başında yeniden açılır. Dönem bir aralıktır. Bilanço günü, o aralığın sonunda kayda giren envanterin ve bilançonun ait olduğu tarihtir. Hangi dönem uygulanıyorsa uygulansın, gün o kapanışın tarihidir. Dönemin kendisi bu sayfada yeniden kurulmaz.

Raporlama dönemi de bu tarihin diğer adı değildir. Raporlama dönemi, finansal tablonun kapsadığı aralıktır. Bilanço günü, envanter defterine dönem sonunda kaydedilen envanterin ve bilançonun ait olduğu gündür. İki aralık aynı dosyada yan yana durabilir. Yan yana durmaları, ikisini aynı cümle yapmaz. Bu ayrımı hesap dönemi ile raporlama dönemi yazısı açar. Burada duran şey, deftere işlenen kapanış tarihinin adıdır.

Açılışta da bir envanter kaydı vardır. Madde 185, açılış tarihindeki envanteri de deftere yazar. O kayıt, yıl sonundaki bilanço gününün kopyası değildir. Açılış, işe başlanan güne aittir. Bilanço günü, hesap döneminin sonunda kayda giren envanterin ve bilançonun tarihidir. İki tarih defterde art arda durabilir. Biri başlangıcı, diğeri kapanışı bağlar.

Sayım nerede anılır?

Madde 186, envanter çıkarmayı dört fiille söyler. Bilanço günündeki mevcutlar, alacaklar ve borçlar sayılır, ölçülür, tartılır ve değerlenir. İş, günün kendisi değildir. Gün, bu dört fiilin yöneldiği tarihtir. Sayım o güne aittir. Tarih, sayımın yerine geçmez.

Mevcut, raftaki malın o gündeki hâlidir. Alacak, o gün tahsil edilmeyi bekleyen haktır. Borç, o gün ödenmesi gereken yükümlülüktür. Dördü de bilanço gününe bağlanır. Ertesi günkü bir hareket, o günün sayımına kendiliğinden girmez. Sayım, seçtiğiniz günün fotoğrafıdır. Gün değişirse sayım da o yeni güne ait olur.

Envanterin nereye yazılacağı ayrı bir kayıttır. Envanter defteri, dönem sonu envanteri ile bilançonun kaydolduğu defterdir. Büyük müesseselerde, emtia işiyle geniş ölçüde uğraşanlarda envanterin liste hâlinde tutulabildiği yol ayrıca anılır. Defter ile liste aynı yaprak değildir. Bu ayrımı envanter defteri ile envanter listesi yazısı taşır. Burada liste, bilanço gününün diğer adı değildir. Gün tarihtir. Liste, belirli müesseselerde sayımın tutulabildiği yoldur.

Sayımı günün yerine koymak, tarihi iş sanmaktır. İşi günün yerine koymak da, sayılmış malı bir takvim yaprağı sanmaktır. Yıl kapandığında ortada ikisi birden durur. Deftere dönem sonunda kaydolunan envanter ve bilanço bir tarihe aittir. O tarihte mevcut, alacak ve borç sayılmış, ölçülmüş, tartılmış ve değerlenmiştir. Yeni yıl açıldığında yeni bir dönem başlar. O dönemin sonundaki bilanço günü, bu yılın gününün kopyası değildir. Her kapanış kendi tarihine bağlanır.

Tespit, kabaca bir toplamla kapanmaz. Envanter çıkarmak, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak ortaya koyar. Mevcut, alacak ve borç burada işletmeye dahil iktisadi kıymetlerin adıdır. Rafın bütününü tek satırda eritmek, müfredatı atlamaktır. Her kıymet o günkü hâliyle ayırt edilir. Ayırt edilen sonuç, envanter defterine kaydolunur. Defter, sayımın yapıldığı odanın adı değildir. Defter, o günün tespitinin yazıldığı yerdir.

Müfredat, günü uzatmaz. Gün hâlâ tek tarihtir. Müfredat, o tarihte nelerin tek tek durduğunu söyler. Bir malın kilosu, bir alacağın kime ait olduğu, bir borcun kime olduğu bu ayrıntının içindedir. Ayrıntı çoğaldıkça kâğıt uzar. Uzayan kâğıt, bilanço gününü bir aralığa çevirmez. Aralık, hesap döneminin kendisidir. Gün, o aralığın sonunda kayda giren envanterin ve bilançonun tarihidir.

Bilanço da bu güne bağlanır. Deftere yalnız sayım listesi değil, o güne ait bilanço da kaydolunur. Liste, kıymetlerin müfredatıdır. Bilanço, o müfredatın ait olduğu tarihteki durumun adıdır. İkisini aynı kelimeyle çağırmak, tespiti tablo sanmaktır. Tespit, saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemektir. Bilanço, bu tespitin bağlandığı günle birlikte deftere giren kayıttır.

Ertesi dönem başında defter yeniden açılır. Açılış, kapanan günün tekrarı değildir. Kapanan gün geride kalır. Yeni dönemin kayıtları kendi aralığında yürür. O aralık da sona erdiğinde yeni bir bilanço günü doğar. Yeni günde mevcut, alacak ve borç yeniden sayılır, ölçülür, tartılır ve değerlenir. Sonuç yine müfredatlıdır. Sonuç yine envanter defterine, o yeni güne ait bilançoyla birlikte kaydolunur. Takvim yaprağı değişir. İşin dört fiili değişmez. Gün, her seferinde kapanışın tarihidir. Sayım, her seferinde o tarihin işidir. İkisi yan yana durur, birbirinin yerine geçmez. İkisi yan yana durur, birbirinin yerine geçmez. İkisi yan yana durur, birbirinin yerine geçmez.