Envanter defteri ile envanter listesi aynı yaprak değildir

Sayım bittiğinde önünüzde kalem kalem bir tespit durur. Kayıt yeri için iki yaprak akla gelir. Esas yol defterdir. İşe başlama tarihinde ve hesap döneminin sonunda çıkarılan envanterler ile bilançolar envanter defterine kaydedilir. Envanter listesi, geniş ölçüde mal kullanan büyük müesseselerin envanterlerini listeler hâlinde tanzim edebildiği yoldur. Saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek ise envanter çıkarmak işidir. Yaprak, bu işin kaydıdır.

Tespit, bilanço günündeki mevcutları, alacakları ve borçları kesin bir şekilde ve müfredatlı olarak ortaya koyar. Mevcutlar, alacaklar ve borçlar, işletmeye dahil iktisadi kıymetleri anlatır. Tartı bitince ortada bir sonuç durur. O sonucu hangi yaprağa yazacağınız, sayımın kendisinden ayrı bir sorudur. Madde 185 defteri söyler. Madde 188, defter üzerine çıkarma esasının yanında, anılan müesseseler için liste yolunu açar. İstisnanın kapısı her işletmeye açık değildir.

Defter hangi kayıtları taşır?

Madde 185 iki zaman söyler. Biri işe başlama tarihidir. Diğeri hesap döneminin sonudur. Bu tarihlerde çıkarılan envanterler ve bilançolar deftere kaydedilir. İşe başladığınız gün bir envanter çıkarırsınız ve onu cilde yazarsınız. Dönem bittiğinde bir envanter daha çıkarırsınız, onu da cilde yazarsınız. Bilançolar aynı deftere girer. Defter, bilanço esasında tutulacak defterler arasındadır. Gün gün muameleyi burada aramazsınız. Hesapların yıl içindeki akışını da burada aramazsınız. Burada, o iki zamanda çıkarılmış envanter ile bilanço durur.

Defter ciltlidir. Sayfalar müteselsil sıra numarası taşır. Numara birden başlar, sayfa sayfa birbirini izler. Gevşek bir tomar, bu cildin yerine kendiliğinden geçmez. Kayıt, bilanço günü ve envanter çıkarmak işlemiyle bağlantılıdır. Bilanço günü, envanter defterine hesap dönemi sonunda kaydedilen envanter ve bilançonun ait olduğu tarihtir. Vergi Usul Kanunu bu tarihe bilanço günü adını verir. İşe başlama tarihi de defterin kaydettiği anlardan biridir. O gün, dönem sonuna verilen bu adla aynı gün değildir. Siz işe başlarken çıkan envanteri kendi tarihinde, dönem sonunda çıkan envanter ile bilançoyu bilanço gününde görürsünüz.

Envanter çıkarmak, deftere yazmaktan önce gelen iştir. Mevcutları, alacakları ve borçları sayarsınız, ölçersiniz, tartarsınız, değerlersiniz. Tespit kesin ve müfredatlıdır. Çıkan sonuç, genel yolda envanter defterine kaydolur. Sayımı cildin kendisi sanırsanız, tartılan kıymet ile onu taşıyan yaprağı birbirine karıştırmış olursunuz. Kıymet, işletmeye dahil iktisadi kıymettir. Yaprak, o kıymetin yazıldığı defterdir. Yılın ortasında yaptığınız bir sayım, madde 185'in iki anının yerine geçmez. Madde bu iki tarihi söyler. Başka bir gün saymış olmanız, o tarihlerde çıkarılacak envanter ile bilançonun kaydını düşürmez.

Bilanço, finansal raporlama çerçevesinde dönem sonu finansal durum tablosunu anlatır. Bilanço günü ise defter tutma düzenindeki tarih kavramıdır. Envanter defteri, envanterlerle birlikte bilançoları da kaydeder. Tabloyu ayrı bir kâğıtta tutup defteri boş bırakırsanız, madde 185'in kayıt cümlesi o bilanço için eksik kalır. Tablo sonucu gösterir. Defter, o sonucun kaydolduğu ciltlerden biridir. İkisi yan yana durur. Birinin adı diğerinin cildini boşaltmaz.

Liste hangi kapının adıdır?

Madde 188 esası defter üzerine çıkarmak diye korur. Envanter, kural olarak deftere çıkarılır. İstisna, geniş ölçüde mal kullanan büyük müesseselerdedir. Onlar envanterlerini listeler hâlinde tanzim edebilir. Liste, her işletmenin ikinci defteri değildir. Kanun yolu iki koşulu birlikte anar: geniş ölçüde mal kullanmak ve büyük müessese olmak. Kendinizi büyük saymanız, liste yolunu açmaz. Koşul sizde yoksa kayıt deftere gider.

Listeler sayfa numarası ve envanter tarihi taşır. Sayfa numarası, yaprağın sırasını gösterir. Envanter tarihi, listenin hangi tespitle bağlı olduğunu gösterir. Bu iki iz, listenin üzerinde durur. Defterdeki müteselsil sıra ile listenin sayfa numarası aynı cümle değildir. Biri ciltli defterin sayfalarındadır. Diğeri, istisnanın içindeki listenin üzerindedir. Tarihi, bilanço gününden ayıran yazı bilanço günü ile envanter başlığındadır. Burada tarih, deftere veya listeye yazılan envanterin günüdür. Yazıldığı yaprak, defter ya da listedir. Gün ile yaprak aynı şey değildir.

Liste, sayımın kendisi de değildir. Sayım, ölçme, tartma ve değerleme yine yapılır. Liste, bu işin sonucunun tutulabildiği ayrı bir yoldur. Defter genel yoldur. Liste, kanunun adlandırdığı istisnadır. İstisnayı genel yolun yerine her işletme için koyarsanız, madde 188'in esasını bırakmış olursunuz. Listeyi tutabilen müessese de envanter çıkarmaktan kurtulmaz. Çıkarmak, bilanço günündeki mevcut, alacak ve borçları kesin ve müfredatlı tespit etmektir. Liste, çıkarılan envanterin tutulma biçimidir. Biçim ile iş ayrıdır. İşi yapmadan liste açmak, madde 185'in istediği envanteri doğurmaz.

İşletmenin dışında kalan bir hak, bu tespitin konusu değildir. Tespit, işletmeye dahil mevcut, alacak ve borcu kesin biçimde ve müfredatlı ayırır. Mevcut kendi kaleminde, alacak kendi kaleminde, borç kendi kaleminde durur. Bu ayrım, yaprağın cilt mi yoksa liste mi olduğundan bağımsızdır. Defter, dahil olan envanteri işe başlama tarihinde ve dönem sonunda bilançoyla birlikte kaydeder. Liste, koşul gerçekleşmişse aynı envanteri sayfa numarası ve envanter tarihiyle tutabilir. Kıymet işletmeye dahil değilse bu envanterin kalemi olmaz. Yaprak, dahil olmayanı bu tespitin içine almaz. Dahil olan kıymette değişen şey, kaydın yeridir.

Liste istisnası, bilançoların envanter defterine kaydedileceği cümleyi silmez. Madde 188, anılan müesseselerin envanterlerini listeler hâlinde tutabileceğini söyler. Bilançonun her satırını listenin içine taşımak, bu cümlenin genişletilmesi olur. Envanter, istisnanın içindeyse liste hâlinde tutulabilir. Bilanço, madde 185'te deftere kaydedilen tablodur. İkisini aynı yaprak sanmazsınız. Kapı açık olsa bile işe başlama ve dönem sonu ortadan kalkmaz. Liste, o envanterin tutulma biçimidir. Biçim, günün yerine geçmez.

Dönem sonu geldiğinde tespit yine yapılır. Mevcut, alacak ve borç ölçülür, tartılır, sayılır, değerlenir. Ardından kaydın yeri, müessesenin madde 188'deki yerine bağlıdır. Yer defterse, envanter ve bilanço deftere girer. Yer, geniş ölçüde mal kullanan büyük müessesedeyse, envanter liste hâlinde tutulabilir. Bu yol defteri her kalemde ortadan kaldırmaz. Kural defter üzerine çıkarmaktır. Liste, kanunun açtığı kapıdır. Koşul yoksa yol defterdir. Koşul varsa da sayım durur, listede sayfa numarası ile envanter tarihi durur, bilanço cümlesi defterde kalır. Gün ile yaprak ayrı adlardır. Siz tespiti bitirince yaprağı bu ayrıma göre görürsünüz.