Özkaynak kalan haktır, kâr payı bu haktan dağıtımdır

Yükümlülükler düşüldükten sonra varlıklarda kalan hak özkaynaktır. Hak sahibi hissedarlara ödeme kararı verildiğinde bu haktan yapılan dağıtım kâr payı adını alır. Ortak katkıları gelir tanımının dışında kalır. Hak sahiplerine yapılan dağıtımlar gider tanımının dışında kalır. Kalan hak bilançoda durur. Dağıtım, karar verilince özkaynak hareketi olarak okunur. Kalan hak ile dağıtım aynı satırda durmaz.

Bilanço özkaynağı raporlama tarihinde bir toplam olarak gösterir. O toplam, yükümlülükler düşüldükten sonra varlıklar üzerinde kalan haktır. Kâr payı, hak sahibi hissedarlara ödeme kararı verildiğinde bu haktan yapılan dağıtımdır. Karar yokken dağıtım cümlesi açılmaz. Hak durur. Pay satırı, kararın olduğu yerde açılır. Eklenmiş dönem kârı, kendiliğinden bu satırı açmaz. Kâr dönem sonucudur. Özkaynak, o sonucun da içinde durabildiği kalan haktır.

Kalan hak nerede durur?

Paragraf 4.63, tüm yükümlülükler düşüldükten sonra varlıklar üzerinde kalan hakları özkaynak diye adlandırır. Kalan, varlık kaleminin kendisinden ayrı durur. Yükümlülük kaleminden de ayrı durur. Üçüncü öğe olarak bilançoda yerini alır.

Bu haklar yükümlülük tanımını karşılamaz. Yükümlülük, geçmişteki olayların sonucu olarak bir ekonomik kaynağı devretme konusundaki mevcut mükellefiyettir. Özkaynak üzerindeki talep hakları, yükümlülük tanımını karşılamayan ve kalan varlıklar üzerindeki haklara yönelik taleplerdir. Ortakların talep hakkı bu tarafta durur. Alacaklının hakkı, devredilecek ekonomik kaynak olarak yükümlülükte durur. Varlık ile yükümlülük bu iki komşuyu ayırır. Varlık, geçmişteki olayların sonucu olarak işletmenin kontrol ettiği mevcut bir ekonomik kaynaktır. Ekonomik kaynak, ekonomik fayda üretme potansiyeline sahip bir haktır. Özkaynak, varlık ile yükümlülüğün arasından kalan haktır.

Kalan hak, raporlama tarihindeki durumdur. Bilanço onu o günde gösterir. Dönemin kârı bu hakka eklenmiş olabilir. Eklenmiş kâr, dağıtım adını kendiliğinden almaz. Pay, hak sahibi hissedarlara ödeme kararı verilince kâr payı olur. Karar cümlesi yoksa, eklenmiş tutar özkaynakta kalan hak olarak durur.

Varlıklar artınca kalan büyüyebilir. Yükümlülükler artınca kalan küçülebilir. Varlık azalışı ya da yükümlülük artışı da kalanı küçültür. Bu hareketler özkaynağın tutarını değiştirir. Değişim, dağıtım kararı değildir. Dağıtım, hak sahiplerine ödeme kararıyla yapılır. Tutarı değişen her özkaynak satırı kâr payı adını almaz. Satır, yükümlülükler düşüldükten sonra duran hak olarak okunur. Pay satırı, ödeme kararı varsa açılır.

Raporlama tarihinde üç öğe yan yana durur. Varlık, kontrol edilen ekonomik kaynaktır. Yükümlülük, bir ekonomik kaynağı devretme konusundaki mevcut mükellefiyettir. Özkaynak, bu mükellefiyet düşüldükten sonra varlık üzerinde kalan taleptir. Talep, alacaklının devir hakkından ayrıdır. Alacaklının hakkı yükümlülük tanımını karşılar. Ortakların talep hakkı o tanımı karşılamaz ve bilançonun yükümlülük tarafına yazılmaz. Kalan hak olarak özkaynakta durur. Kâr payı, bu talebin kendisi değildir. Talep durur. Pay, talep sahiplerine ödeme kararı verilince doğan dağıtımdır.

Kalan hakkın komşuları varlık ve yükümlülüktür. İkisinin tanımı ayrıdır. Özkaynak, ikisinin arasından kalan haktır. Dağıtım, bu haktan karar ile çıkan parçadır. Kalan hak bilançoda durur. Dağıtım, özkaynak hareketi olarak ayrıca okunur.

Dağıtım nerede durur?

Kâr payı, hak sahibi hissedarlara ödemeye karar verilen dağıtımdır. Karar, tanımın parçasıdır. Karar verilmeden dağıtım cümlesi açılmaz. Ortakların hakkı özkaynaktadır. O hakkın bir kısmının ödenmesine karar verilince, karar verilen kısım kâr payı diye okunur. Tanım, ödemeye karar verilen durumu anar. Kararın hangi biçimde kurulacağı bu cümlenin dışında kalır.

Gelir tanımı, paragraf 4.68'de, ortakların katkılarını dışarıda bırakır. Gider tanımı, paragraf 4.69'da, hak sahiplerine yapılan dağıtımları dışarıda bırakır. Kâr payı bu dağıtımlardandır. Gelir hanesine yazılmaz. Gider hanesine yazılmaz. Özkaynaktaki hakkın hareketidir. Gelir ile gider bu dışarıda bırakmayı dönemin sonucu üzerinden anlatır. Burada duran ayrım, kalan hak ile o haktan yapılan paydır.

Dağıtımı gider satırına yazmak, hak sahiplerine yapılan çıkışı dönem sonucunun içine alır. Ortaklar pay almıştır. Çerçeve bu çıkışı gider tanımının dışında tutar. Pay, gelir tablosunun giderleri arasında durmaz. Özkaynak değişim tablosu dönem içindeki özkaynak hareketlerini gösterir. Dağıtım, kalan hak ile aynı satır değildir. Hareket olarak okunur.

Katkı ile dağıtım ters yöndedir. Ortakların koyduğu tutar, gelir tanımının dışındadır ve hakka eklenebilir. Karar verilmiş dağıtım, gider tanımının dışındadır ve haktan çıkar. İkisi de özkaynak üzerinden okunur. Kasaya giren sermaye, katkı ise gelir satırı açmaz. Kasadan çıkan pay, karar verilmiş dağıtım ise gider satırı açmaz.

Özkaynak değişim tablosu, dönem içindeki artış ve azalışı taşır. Katkı bir artıştır ve gelir tanımının dışında kalır. Karar verilmiş kâr payı bir azalıştır ve gider tanımının dışında kalır. Dönem sonucu da özkaynağa bağlanabilir. Bağlanan sonuç, kalan hakkı büyütebilir. Büyüme, pay kararı değildir. Pay kararı ayrıca verilmedikçe, büyüyen kalan hak bilançoda durur ve değişim tablosunda dönem sonucu olarak izlenebilir. Pay, kararın bulunduğu satırda dağıtım olarak okunur. Kalan hak, katkı ve dağıtım aynı dönemin içinde durabilir. Aynı satırda durmazlar.

Kalan hak büyümüş diye pay doğmuş sayılmaz. Büyüme, varlıkların artmasından ya da yükümlülüklerin azalmasından gelebilir. Bu hareket özkaynağı değiştirir. Dağıtım kararı, hak sahibi hissedarlara ödeme için verilmiş olmalıdır. Karar cümlesi yoksa büyüyen tutar özkaynakta kalır. Pay satırı açılmaz.

Her dönem kalan hak, o tarihteki varlıklar ve yükümlülükler üzerinden yeniden okunur. Yeni bir pay, yeni bir ödeme kararıyla doğar. Geçen dönemin kararı, bu dönemin kalan hakkının adı olmaz. Paragraf 4.63 kalanı tutar. Paragraf 4.68 katkıyı gelirin dışında bırakır. Paragraf 4.69 dağıtımı giderin dışında bırakır. Özkaynak talebi, yükümlülük tanımını karşılamayan haktır ve bilançoda durur. Kâr payı, ödeme kararıyla bu haktan yapılan dağıtım olur. Kalan hak bilançoda durur. Dağıtım, kararın olduğu yerde özkaynak hareketi olarak durur. İkisi aynı satırda durmaz.