Raporlama döneminden sonraki her olay düzeltme yaratmaz

Raporlama tarihinden sonra öğrenilen her bilgi finansal tablo tutarlarını değiştirmez. TMS 10, olayları raporlama dönemi sonunda var olan koşullara kanıt sağlayanlar ile daha sonra ortaya çıkan koşulları gösterenler olarak ayırır. İlk grup düzeltme gerektirebilir; ikinci grupta tutarlar düzeltilmez, ancak önemli olaylar açıklanır.

İncelenen dönem, raporlama dönemi sonu ile finansal tabloların yayımlanmak üzere onaylandığı tarih arasındadır. Olay olumlu veya olumsuz olabilir. Sonucun ne zaman kesinleştiği tek başına yeterli değildir; bilginin hangi koşula ilişkin olduğu ve bu koşulun bilanço gününde bulunup bulunmadığı araştırılır.

Hangi olaylar dönem sonu tutarlarını düzeltir?

Düzeltme gerektiren olay, raporlama dönemi sonunda mevcut olan koşullara ilişkin ek kanıt sağlar. Yeni bilgi, dönem sonunda kaydedilmiş bir tutarın değiştirilmesini veya daha önce kayda alınmamış bir kalemin kayda alınmasını gerektirebilir. Düzeltmenin amacı sonraki dönemi geriye taşımak değil, dönem sonundaki koşulu daha doğru ölçmektir.

TMS 10, raporlama dönemi sonunda işletmenin mevcut bir yükümlülüğünün bulunduğunu doğrulayan dava sonucunu örnek verir. Dava daha sonra sonuçlansa da karar, dönem sonunda var olan yükümlülüğün ölçümüne kanıt sağlayabilir. İşletme daha önce ayırdığı karşılığı düzeltir veya ilgili finansal raporlama hükümleri çerçevesinde yeni kayıt yapar.

Bir müşterinin raporlama döneminden sonra iflas etmesi de dönem sonundaki kredi sorunlarını doğrulayabilir. İflas kararının tarihi tek başına yeni bir koşul bulunduğunu göstermez. Müşterinin ödeme güçlüğünün dönem sonunda mevcut olup olmadığı, sonraki gelişmenin o duruma kanıt sağlayıp sağlamadığı ve alacağın ölçümüne etkisi incelenir.

Stokların dönem sonundaki net gerçekleşebilir değerini belirlerken sonraki satış bilgisi kanıt sağlayabilir. Satış, raporlama tarihinde mevcut piyasa veya ürün koşullarını doğruluyorsa dönem sonu ölçümünde dikkate alınabilir. Buna karşılık fiyatı değiştiren olay sonraki dönemde doğmuşsa aynı sonuç kurulmaz. Zaman sırası kadar nedensel bağ da önemlidir.

Kâr paylaşımı veya ikramiye ödemesinin tutarı, dönem sonundan sonra kesinleşebilir. İşletmenin raporlama tarihinde geçmiş olaylardan doğan mevcut hukuki ya da zımni kabulden doğan bir yükümlülüğü varsa sonraki bilgi ölçüme yardımcı olabilir. Ödemenin daha sonra yapılması, yükümlülüğün hangi döneme ait olduğunu tek başına belirlemez.

Hata veya hile tespit edilmesi de düzeltme gerektirebilir. Sonraki tarihte ortaya çıkarılan bilgi, finansal tabloların raporlama tarihinde yanlış olduğunu gösteriyorsa kayıtlar düzeltilir. Bu işlem sonraki olay nedeniyle yeni bir ekonomik durum yaratmak değildir; dönem sonu tablosunda zaten bulunması gereken bilginin doğru sunulmasıdır.

Düzeltme yapılırken yalnız yeni belgenin tarihine bakılmaz. Olayın dayandığı koşul, koşulun raporlama tarihindeki durumu ve yeni bilginin ölçümle ilişkisi yazılı biçimde kurulmalıdır. Bir sonraki dönemde gerçekleşen her tahsilat, ödeme, satış veya mahkeme kararı önceki tabloyu otomatik olarak değiştirmez.

Hangi olaylar yalnız açıklama gerektirir?

Düzeltme gerektirmeyen olay, raporlama döneminden sonra ortaya çıkan koşulları gösterir. Bu olay için finansal tablo tutarları değiştirilmez. Ancak olay önemliyse kullanıcıların finansal tablolar üzerinden vereceği ekonomik kararları etkileyebilir. Bu durumda olayın niteliği ve tahmini finansal etkisi dipnotta açıklanır.

TMS 10, raporlama döneminden sonra yatırımların gerçeğe uygun değerinde meydana gelen düşüşü örnekler arasında sayar. Düşüş normal olarak yatırımın raporlama tarihindeki durumuyla değil, sonraki dönemde ortaya çıkan koşullarla ilgilidir. Bu nedenle önceki dönem tutarı düzeltilmez. Önemli bir etki varsa açıklama yapılır.

Önemli bir işletme birleşmesi, önemli bir bağlı ortaklığın elden çıkarılması, faaliyetin durdurulmasına yönelik plan veya büyük bir varlık alımı sonraki dönemde doğabilir. Bu işlemler raporlama tarihinde mevcut olmayan karar ve koşullardan kaynaklanıyorsa önceki dönem rakamlarını değiştirmez. Buna karşılık büyüklükleri, kullanıcıların işletmenin sonraki durumunu anlaması için açıklamayı gerekli kılabilir.

Yangın, sel veya başka bir olay sonucu üretim tesisinin zarar görmesi de olayın hangi tarihte doğduğuna göre değerlendirilir. Hasar raporlama döneminden sonra meydana geldiyse önceki dönem varlık tutarı bu olay nedeniyle düşürülmez. Hasarın önemli olması hâlinde niteliği ve tahmin edilebiliyorsa finansal etkisi açıklanır.

Hisse işlemleri, önemli taahhütler, büyük yeniden yapılandırmalar ve vergi oranlarındaki değişiklikler de TMS 10’daki örnekler arasındadır. Listenin varlığı her olay için aynı açıklamanın yapılacağı anlamına gelmez. Önemlilik, işletmenin koşulları ve kullanıcı kararlarına muhtemel etki üzerinden değerlendirilir.

Finansal etkinin güvenilir biçimde tahmin edilememesi açıklamayı ortadan kaldırmaz. TMS 10, önemli düzeltme gerektirmeyen olaylarda etkinin tahmini veya böyle bir tahmin yapılamadığı bilgisinin verilmesini ister. Belirsizlik gizlenmez; kullanıcıya tahminin neden sunulamadığını anlayabileceği bir çerçeve sağlanır.

Onay tarihi, olay taramasının sınırını belirler. Finansal tabloların hangi tarihte ve kim tarafından yayımlanmak üzere onaylandığı açıklanır. İşletme sahipleri veya başka taraflar tabloları onaydan sonra değiştirme gücüne sahipse bu durum da belirtilir. Böylece kullanıcı, sonraki olay değerlendirmesinin hangi tarihe kadar yapıldığını bilir.

Olay taraması yalnız muhasebe biriminin kayıtlarıyla sınırlı tutulmaz. Yönetim kararları, hukuk dosyaları, önemli müşteri ve tedarikçi gelişmeleri, sigorta bildirimleri, finansman sözleşmeleri ve varlık hareketleri değerlendirmeye bilgi sağlayabilir. Amaç sonraki dönemde olan her şeyi önceki tabloya taşımak değil, raporlama tarihindeki koşullara ilişkin eksik kanıtı bulmaktır.

Her önemli olay için kısa bir değerlendirme kaydı oluşturulabilir. Kayıtta olay tarihi, temel koşulun ortaya çıktığı tarih, dönem sonundaki mevcut kanıt, düzeltme veya açıklama kararı ve kullanılan tutar yer alır. Bu iz, aynı tür iki olayın neden farklı ele alındığını gösterir ve onay tarihine kadar yapılan taramanın kapsamını destekler.

İşletmenin sürekliliğini etkileyen gelişmeler ayrıca dikkat ister. TMS 10, yönetimin raporlama döneminden sonra işletmeyi tasfiye etme veya faaliyetleri durdurma niyetine karar vermesi ya da gerçekçi başka seçeneğinin kalmaması durumunda finansal tabloların işletmenin sürekliliği esasına göre hazırlanmamasını gerektirir. Bu değerlendirme, yalnız tutar düzeltmesinden daha geniş bir sunum sonucu doğurabilir.

Raporlama döneminden sonraki olay analizi bir takvim kontrolünden ibaret değildir. Her olay için önce koşulun ne olduğu, sonra koşulun hangi tarihte var olduğu belirlenir. Dönem sonuna kanıt sağlayan bilgi ölçümü düzeltir. Sonradan doğan önemli koşul ise rakamları değiştirmeden açıklanır. Bu ayrım, iki dönemin ekonomik etkilerinin birbirine karışmasını önler.