Nakit akışı yaratmayan işlem nakit akış tablosuna girmez

Bir işlem işletmenin varlıklarını veya finansman yapısını değiştirdiği hâlde nakit akışı yaratmayabilir. TMS 7, nakit veya nakit benzeri kullanılmasını gerektirmeyen yatırım ve finansman işlemlerini nakit akış tablosunun dışında tutar. İşlem önemsiz sayılmaz; ilgili bilgiler finansal tabloların başka bir bölümünde açıklanır.

Bu ayrım tablonun temel amacını korur. Nakit akış tablosu, dönem boyunca nakit ve nakit benzerlerinde gerçekleşen değişiklikleri gösterir. Bir varlığın edinilmesi, borcun dönüşmesi veya başka bir kaynak değişimi ödeme ve tahsilat yaratmadan gerçekleşmişse, bunu nakit girişi ve çıkışı gibi göstermek gerçek hareketi bozar.

Hangi işlemler nakit hareketi yaratmadan gerçekleşebilir?

Bir varlığın doğrudan borçlanma yoluyla edinilmesi, nakit yaratmayan işleme örnek olabilir. İşletme varlığı kontrol etmeye başlar ve aynı anda satıcıya ya da finansman sağlayan tarafa karşı yükümlülük doğar. Edinim tarihinde nakit ödenmemişse varlığın bedelini nakit çıkışı olarak göstermek, gerçekleşmemiş bir banka hareketi üretir.

Sonraki taksit ödemeleri farklıdır. Ödeme yapıldığı dönemde nakit hareketi gerçekleşir ve ilgili tutar işlemin niteliğine göre sınıflanır. Anapara, faiz ve başka unsurların sınıflaması ilgili hükümlere göre ayrılabilir. İlk edinimdeki nakit dışı tutar ile daha sonraki fiilî ödemeler aynı dönemdeymiş gibi birleştirilmez.

Bir işletmenin başka bir işletmeyi edinirken bedelin bir bölümünü özkaynak aracıyla karşılaması da nakit dışı unsur içerebilir. Pay ihracı karşılığında alınan varlık veya işletme, ekonomik kaynaklarla özkaynak yapısını değiştirir. Ancak nakit veya nakit benzeri hareket etmeyen bölüm, nakit akış tablosunda tahsilat ve ödeme olarak gösterilmez.

Borcun özkaynağa dönüştürülmesi de benzer bir yapı taşır. Yükümlülük azalır ve özkaynak artar, fakat dönüşüm anında para hareketi olmayabilir. İşletmenin finansman yapısı önemli ölçüde değiştiği için bilgi kullanıcı açısından değerlidir. Bu değer, işlemi nakit akışı olarak sınıflamayı değil, ayrı ve anlaşılır biçimde açıklamayı gerektirir.

Finansal kiralama veya benzeri sözleşmeler kapsamında kullanım hakkı varlığı ve yükümlülük ilk kez kayda alınırken nakit dışı bir işlem ortaya çıkabilir. İlk kaydın niteliği, ilgili standardın hükümlerine göre belirlenir. Sonraki kira ödemeleri ise nakit hareketidir. Muhasebe kaydının iki taraflı olması, işlemin mutlaka nakit içerdiğini göstermez.

Varlıkların takas edilmesi de nakit dışı olabilir. Bir ekonomik kaynak başka bir kaynakla değiştirilirken nakit veya nakit benzeri kullanılmayabilir. Değişimin ölçümü ve kaydı ilgili standarda göre yapılır; nakit akış tablosu yalnız varsa nakit bileşenini kapsar. Takasın toplam değerini karşılıklı nakit giriş ve çıkışı gibi yazmak tablonun brüt hareketlerini yapay biçimde büyütür.

TMS 7’nin kapsamı yatırım faaliyetleri ile finansman faaliyetleri için nakit dışı işlemleri özellikle vurgular. Çünkü bu alanlarda büyük varlık veya sermaye değişimleri ödeme olmadan gerçekleşebilir. Esas faaliyetlerde de mahsup, takas veya başka nakit dışı unsurlar bulunabilir; nakit akış tablosu yine yalnız fiilî nakit ve nakit benzeri hareketini izler.

Nakit dışı işlem nerede ve nasıl açıklanır?

Nakit yaratmayan işlemin tablodan çıkarılması, bilginin kaybolması anlamına gelmez. TMS 7, yatırım ve finansman işlemlerinin ilgili bütün bilgileri sağlayacak şekilde finansal tabloların başka bir yerinde açıklanmasını ister. Kullanıcı böylece hem nakit hareketini hem de nakit dışı kaynak değişimini birbirine karıştırmadan görebilir.

Açıklamanın işlemin niteliğini, etkilenen varlık ve yükümlülükleri ve önemli tutarları anlamaya imkân vermesi gerekir. Yalnız “nakit dışı işlem vardır” ifadesi çoğu durumda yeterli bağlam sağlamaz. İşlemin finansman yapısını, gelecekteki ödeme yükümlülüklerini veya varlık tabanını nasıl değiştirdiği somut bilgilerle desteklenir.

Nakit dışı edinim gelecekteki nakit akışlarını etkileyebilir. Vadeli alınan bir varlık edinim tarihinde ödeme yaratmasa da sonraki dönemlerde anapara ve faiz ödemeleri doğurabilir. Kullanıcı, yalnız cari dönem tablosuna bakarsa yaklaşan yükümlülüğü göremeyebilir. Açıklama, bugünkü nakit hareketi ile gelecekteki ödeme taahhüdü arasındaki bağı kurar.

Mutabakat sırasında işlem iki kez sayılmamalıdır. Örneğin duran varlık hareket tablosundaki toplam ilave, nakit akış tablosundaki yatırım ödemesinden yüksek olabilir. Aradaki fark vadeli edinim, birleşme veya başka nakit dışı hareketten kaynaklanabilir. İlavelerin tamamını banka çıkışı saymak, yatırım nakit akışını yanlış gösterir.

Aynı dikkat borç hareketlerinde de gerekir. Finansman yükümlülüğü, yeni kredi tahsilatı dışında kur farkı, gerçeğe uygun değer değişikliği, işletme birleşmesi veya nakit dışı dönüşüm nedeniyle değişebilir. Dönem başı ve dönem sonu borç farkı doğrudan finansman nakit akışı değildir. Hareket tablosu, nakit değişikliklerle nakit dışı değişiklikleri ayırmalıdır.

Mahsup edilen işlemler ayrıca kontrol edilir. İki tarafın karşılıklı alacak ve borçlarını netleştirmesi kayıt bakiyelerini azaltabilir, ancak banka hesabından ödeme geçmeyebilir. Hukuki mahsup ekonomik yükümlülükleri değiştirirken nakit hareketi yaratmayabilir. Nakit akış tablosunda varsayımsal brüt giriş ve çıkış oluşturmak yerine gerçekleşen hareket esas alınır.

Nakit dışı işlemlerin izlenmesi için dönem içi kayıtların ayrı işaretlenmesi yararlıdır. Sadece yıl sonu banka hareketlerini toplamak, varlık ve borç değişimlerinin kaynağını açıklamaz. Sözleşmeler, sabit kıymet kayıtları, borç mutabakatları ve özkaynak hareketleri birlikte incelenerek nakit bileşen ile nakit dışı bileşen ayrılır.

Bir işlemin bir bölümü nakit, bir bölümü nakit dışı olabilir. Peşinat ödendiğinde bu tutar gerçek nakit çıkışıdır; kalan bedel için yükümlülük doğması ise o tarihte nakit dışı bölümdür. Tabloda yalnız peşinat gösterilir, kalan bölüm açıklamalarda ve ilgili bilanço kalemlerinde izlenir. Sonraki ödeme dönemlerinde gerçekleşen tutarlar nakit akışına girer.

Bu ayırma, karşılaştırmalı dönemlerde de aynı yöntemle yapılır. Önceki dönemde nakit dışı edinilen bir varlığın cari dönemde ödenmesi, cari dönemin nakit akışıdır. Ödemenin varlığın edinildiği tarihle karıştırılması iki dönemin yatırım ve finansman görünümünü bozar. Kayıt referansları edinim ile ödeme zincirini korur.

Nakit akış tablosuna yalnız gerçek nakit ve nakit benzeri hareketleri girer. Buna karşılık nakit dışı işlem, bilanço ve diğer açıklamalarda görünür kalır. Bu iki sunum birlikte uygulandığında kullanıcı hem dönem içindeki para hareketini hem de ödeme olmadan değişen yatırım ve finansman yapısını izleyebilir. Tablodan çıkarma, ekonomik etkiyi gizlemek değil, doğru yerde göstermektir.