Doğrudan ve dolaylı yöntem aynı nakit akışını farklı yollardan açıklar

Doğrudan ve dolaylı yöntem, esas faaliyetlerden kaynaklanan nakit akışlarını farklı sunum yollarıyla açıklar. Doğrudan yöntem önemli tahsilat ve ödeme sınıflarını gösterir. Dolaylı yöntem ise kâr veya zarar tutarını gayri nakdi kalemler, tahakkuklar ve işletme sermayesi hareketleri için düzeltir. Doğru uygulandığında ikisi de aynı net nakit akışına ulaşır.

TMS 7, işletmelerin esas faaliyetlerden kaynaklanan nakit akışlarını bu iki yöntemden biriyle raporlamasına izin verir ve doğrudan yöntemin kullanılmasını teşvik eder. Yöntem seçimi, nakit ve nakit benzerlerindeki toplam değişimi ya da faaliyet sınıflarının sınırını değiştirmez. Değişen, esas faaliyet nakdinin okuyucuya nasıl açıklandığıdır.

Doğrudan yöntem hareketleri nasıl gösterir?

Doğrudan yöntemde brüt nakit girişleri ve brüt nakit çıkışlarının önemli sınıfları ayrı ayrı gösterilir. Müşterilerden tahsilatlar, tedarikçilere yapılan ödemeler ve çalışanlarla ilgili ödemeler bu yaklaşımın anlaşılır örnekleridir. Okuyucu, net sonucun arkasındaki tahsilat ve ödeme hacmini doğrudan görür.

Bu bilgiler muhasebe kayıtlarından elde edilebilir. Bir diğer yol, satışlar ile satışların maliyeti ve diğer gelir tablosu kalemlerini stoklar, esas faaliyet alacak ve borçları ile gayri nakdi kalemlerdeki değişiklikler için düzeltmektir. Yatırım veya finansman nakit akışlarına ait unsurlar da esas faaliyet sınıfından ayrılır.

Brüt sunum, aynı tutardaki iki karşıt hareketin birbirini gizlemesini önler. Yüksek tahsilat ve yüksek ödeme hacmi net olarak küçük bir sonuç verebilir. Yalnız net tutarı görmek, faaliyet döngüsünün ölçeğini anlatmaz. Doğrudan yöntem ana giriş ve çıkış gruplarını görünür kılarak gelecekteki nakit akışlarının değerlendirilmesine yardımcı bilgi sağlar.

Her banka hareketinin doğrudan yöntem tablosuna ayrı satır olarak taşınması gerekmez. Benzer nitelikteki hareketler anlamlı sınıflarda bir araya getirilir. Sınıflama, işlemin adından veya banka açıklamasından çok nakit akışının niteliğine dayanır. Aynı tedarikçiye yapılan ödemeler içinde esas faaliyet, yatırım veya finansman niteliğinde farklı unsurlar bulunabilir.

Esas faaliyetler, işletmenin hasılat getiren ana faaliyetleri ile yatırım ve finansman faaliyeti olmayan diğer faaliyetlerini kapsar. Bu nedenle tahsilatın müşteriden gelmesi genellikle güçlü bir gösterge olsa da bütün işlemler somut niteliğiyle değerlendirilir. Vergi, faiz ve temettü gibi kalemlerde TMS 7’nin özel sınıflama ve tutarlılık hükümleri ayrıca dikkate alınır.

Doğrudan yöntemin sağladığı ayrıntı, kâr ile nakit arasındaki mutabakatın gereksiz olduğu anlamına gelmez. Vadeli satışlar, stok hareketleri ve faaliyet borçlarındaki değişiklikler yine açıklanmalıdır. Kullanıcı tahsilatları görür, fakat bu tahsilatların dönemin satışlarıyla neden aynı olmadığını anlamak için bilanço ve gelir tablosu bağlantısına ihtiyaç duyar.

Tahsilat ve ödeme kayıtlarının düzenli sınıflandırılması yöntemin güvenilirliğini etkiler. Banka hesapları, kasa hareketleri ve mahsup işlemleri arasında bütünlük kurulmadan yalnız işlem açıklamalarından otomatik sınıflama yapmak hataya yol açabilir. Brüt hareketlerin doğru döneme ve doğru faaliyet sınıfına ait olması, sunum biçiminden daha temel bir gerekliliktir.

Dolaylı yöntem kârdan nakde nasıl geçer?

Dolaylı yöntem, dönem sonucunu başlangıç noktası alır ve onu esas faaliyetlerin nakit sonucuna dönüştüren farkları gösterir. Stoklar ile esas faaliyetlerden kaynaklanan alacak ve borçlardaki dönem içi değişiklikler düzeltilir. Geçmiş veya gelecek nakit giriş ve çıkışlarına ilişkin tahakkuklar ile karşılıklar da bu köprünün parçalarıdır.

Gayri nakdi kalemler ayrıca ayıklanır. Amortisman gideri kârı azaltır, ancak giderin kayda alındığı anda yeni bir ödeme doğurmaz. Bu nedenle dolaylı yöntemde dönem sonucuna geri eklenen bir düzeltme olarak görülebilir. Geri ekleme, amortismanın gelir olduğu anlamına gelmez; yalnız kâr üzerindeki gayri nakdi etkinin çıkarılmasıdır.

Vadeli satış da farklı bir düzeltme yaratabilir. Satış geliri kârda yer alırken müşteri henüz ödeme yapmamışsa ticari alacak artışı esas faaliyet nakdini aşağı çeken bir unsur olabilir. Önceki dönem alacaklarının tahsil edilmesi ise cari dönem satışından bağımsız bir nakit girişi yaratabilir. Alacak bakiyesindeki değişim, gelir ile tahsilat arasındaki zaman farkını taşır.

Stok artışı, satın alınan veya üretilen ancak henüz giderleşmeyen kaynaklara nakit bağlandığını gösterebilir. Ticari borç artışı ise belirli maliyetlerin henüz ödenmediğini anlatabilir. Bu yorumlar otomatik sonuç değildir; bakiyelerde satın alma, kur, sınıflama veya nakit dışı değişiklikler bulunabilir. Mutabakat kayıt detaylarıyla doğrulanır.

Yatırım ve finansman faaliyetlerinin nakit etkileri esas faaliyet mutabakatından ayrılır. Bir duran varlığın satış kârı dönem sonucunda yer alabilir, ancak satıştan doğan tahsilat yatırım faaliyetinde sınıflanır. Dolaylı yöntemde kârın ilgili etkisi düzeltilir; gerçek nakit girişi kendi faaliyet sınıfında gösterilir. Böylece aynı hareket iki kez sayılmaz.

Dolaylı yöntem, dönem kârını nakit bakiyesine dönüştürmez. Sadece esas faaliyetlerden kaynaklanan net nakit akışına ulaşan mutabakatı kurar. Yatırım ve finansman nakit akışları daha sonra kendi bölümlerinde eklenir. Dönem başı nakit ve nakit benzerleriyle bütün hareketler birleştirildiğinde dönem sonu bakiyesine ulaşılır.

Nakit akış tablosu hangi yöntem seçilirse seçilsin bilanço ve gelir tablosuyla birlikte okunur. Doğrudan yöntem hareketlerin hacmini, dolaylı yöntem ise kâr ile esas faaliyet nakdi arasındaki köprüyü daha görünür yapar. Biri doğru, diğeri yanlış sonuç üretmez. Veri kalitesi ve sınıflama tutarlılığı her iki yöntemde de belirleyicidir.

Yöntem dönemden döneme karşılaştırılabilirliği de gözetmelidir. Sınıf adları veya hesap eşleştirmeleri değiştirildiğinde, önceki dönemle farkın faaliyet değişiminden mi yoksa sunum değişikliğinden mi kaynaklandığı anlaşılmalıdır. Bir banka hareketinin doğrudan yöntemde hangi brüt sınıfa, dolaylı yöntemde hangi düzeltme bağlantısına girdiği ortak bir hesap planıyla izlenebilir.

Kontrol toplamı her iki yaklaşımda aynıdır. Esas faaliyet net nakdi, yatırım ve finansman hareketleriyle birleştiğinde nakit ve nakit benzerlerindeki dönem değişimini vermelidir. Bu değişim, dönem başı ve dönem sonu bakiyeleriyle mutabık değilse yöntem seçimi değil, kapsam, kur etkisi veya sınıflama kayıtları araştırılır.

Yöntem karşılaştırılırken sorulacak ilk soru, kullanıcının hangi açıklamaya ihtiyaç duyduğudur. Tahsilat ve ödeme sınıfları günlük nakit döngüsünü gösterir. Düzeltme kalemleri ise dönemin sonucu ile faaliyet nakdi arasındaki farkın kaynaklarını açıklar. TMS 7’nin teşviki doğrudan yöntemden yanadır; seçilen yöntem tutarlı uygulanmalı ve faaliyet sınıfları birbirine karıştırılmamalıdır.